Πόση ελευθερία υπάρχει σε έναν δημόσιο διάλογο όπου κάποιοι φοβούνται να μιλήσουν; Και πόση δημοκρατία υπάρχει όταν, στο όνομα της προστασίας τους, κινδυνεύουμε να περιορίσουμε ακόμη και τη νόμιμη διαφωνία;
Η συζήτηση για τη ρητορική μίσους στο διαδίκτυο, που πραγματοποιήθηκε στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, φέρνει την Κύπρο αντιμέτωπη με ένα σύνθετο ζήτημα.
Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι απλώς να αποφασίσουμε ποια σχόλια πρέπει να διαγράφονται. Είναι να διασφαλίσουμε ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος θα παραμένει ταυτόχρονα ελεύθερος και ασφαλής.
Η ελευθερία της έκφρασης δεν προστατεύει μόνο τις απόψεις με τις οποίες συμφωνούμε. Προστατεύει και εκείνες που μας ενοχλούν, μας προκαλούν ή αμφισβητούν τις πεποιθήσεις μας. Η αυστηρή πολιτική κριτική, η έντονη αντιπαράθεση, ακόμη και μια προσβλητική τοποθέτηση δεν αποτελούν αυτομάτως παράνομη ρητορική μίσους.
Υπάρχει, ωστόσο, ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αμφισβήτηση μιας άποψης και στην υποκίνηση μίσους ή βίας εναντίον ανθρώπων λόγω της ταυτότητάς τους. Η διάκριση αυτή δεν μπορεί να γίνεται με βάση το ποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με το περιεχόμενο. Χρειάζεται σαφή κριτήρια, νομικές εγγυήσεις και εξέταση των πραγματικών περιστάσεων.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης, μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI), έχει επισημάνει ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της ρητορικής μίσους πρέπει να είναι τεκμηριωμένα, αναλογικά και να μην αξιοποιούνται για τον περιορισμό της πολιτικής κριτικής ή της ελευθερίας της έκφρασης.
Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν μπορεί να αποτελέσει πρόσχημα για φίμωση της διαφωνίας.
Την ίδια στιγμή, δεν μπορούμε να αγνοούμε τι συμβαίνει στον ψηφιακό χώρο. Η επαναλαμβανόμενη υποτίμηση, η απανθρωποποίηση και η στοχοποίηση κοινωνικών ομάδων δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη πλευρά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Μπορούν να καλλιεργήσουν φόβο, να αποθαρρύνουν τη συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο και να ενισχύσουν τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Εδώ συναντούμε ένα ζήτημα που έχω θίξει και σε προηγούμενες παρεμβάσεις μου: την υποχώρηση της κριτικής σκέψης. Η δυνατότητα να δημοσιεύουμε άμεσα μια άποψη δεν συνεπάγεται ότι έχουμε μάθει να την τεκμηριώνουμε.
Ούτε ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε πότε μια πληροφορία είναι παραπλανητική ή πότε η αγανάκτησή μας χρησιμοποιείται για να στραφούμε εναντίον άλλων ανθρώπων.
0 Σχόλια